De bricoleur en de ingénieur

 

Afgelopen weekend was ik met Veerle – mijn dochter van 8 – aan het knutselen: twee schoenendozen werden verbouwd en ingericht tot huis voor twee minispeeltjesbeestjes. Meestal ‘doen we maar wat’ als we zo aan het bouwen zijn: allebei beginnen we met wat voorhanden is en zien wel wat er gebeurt. Van het een komt het ander.

Terwijl we bezig waren merkte Veerle op dat ze knutselen met een klasgenootje van haar niet zo leuk vond, omdat die altijd voordat er begonnen kon worden tot in de puntjes een plan wilde uitwerken. Ik moest denken aan het klassieke onderscheid dat Claude Lévi-Strauss maakte tussen de ‘ingénieur’ en de ‘bricoleur’; de ingenieur en de knutselaar.

De ingenieur gedraagt zich als modern wetenschapper en legt de aan de wereld buiten hem zijn project op. De buitenwereld / natuur is betekenisloos en pas in zijn handelen produceert hij er betekenis in.

De knutselaar daarentegen zou zich ergens in een ongedifferentieerd gebied tussen natuur en cultuur in bevinden; hij is deel van de wereld waarin hij met wat voorhanden is aan de slag gaat. Hij maakt gebruik van tekens en betekenissen die er al zijn, zonder zelfs maar zoals de ingenieur helder onderscheid te maken tussen gereedschap en voorhanden materie.

De knutselaar werkt met tekens, de ingenieur met concepten. En de knutselaar is een soort estheet die plezier heeft in het eenvoudig nieuw combineren en het verkregen resultaat is misschien wel secundair ten opzichte van het plezier van de vondsten en toevallige gebeurtenissen onderweg. De ingenieur is op het einddoel gericht: hij heeft er pas plezier in als het ‘werkt’.

(bron: http://yvesmarion.over-blog.com/article-25507777.html )

  

Astrologie

Astrologie is een raar maar leerzaam verschijnsel. Niet in de laatste plaats omdat sterrenbeelden niet bestaan. Wat we sterrenbeelden noemen zijn immers niet meer dan toevallige groeperingen van sterren waar onze voorouders met hun rijke verbeelding iets in zagen – net zoals je in wolken hondenkoppen, zeepaardjes, het profiel van Churchill en koekenpannen kunt zien. Ze wisten niet dat de sterren die ze in hun verbeelding samen groepeerden op volstrekt verschillende afstanden tot de aarde staan. Of dat er tussen die sterren andere staan die we met het blote oog niet waar kunnen nemen. En binnen die gefantaseerde verbanden zouden er dan weer een paar, die van de ‘dierenriem’ voor ons van extra belang zijn… Omdat ze toevallig in een bepaalde hoek staan ten opzichte van de baan van de aarde rond de zon. En dan zouden die objecten die op lichtjaren afstand staan meer effect op ons hebben dan bijvoorbeeld een toevallige vrachtwagen die veel en veel dichterbij voorbijreed op het moment van onze geboorte? Het moet niet gekker worden.

Toch is astrologie leerzaam. Het laat namelijk mooi zien hoe symbolisch denken kan werken, en hoe coaching effect kan hebben. Wat er gebeurt als we een horoscoop aangereikt krijgen is namelijk dat we brede, algemene symbolen van buitenaf krijgen die we door onze creativiteit op onszelf gaan betrekken. Ons associatief vermogen gaat als vanzelf aan de slag om een link te leggen tussen bijvoorbeeld dat begrip ‘oprecht’ of  ’gepassioneerd’ en onze eigen ervaring. en dat lukt eigenlijk altijd wel. Het gaat om een verifiërende manier van denken, en niet falsifiërend; we kunnen altijd bevestiging verzinnen, er is altijd wel een verband te zien. Omdat we zelf blinde vlekken hebben, bepaalde begrippen/symbolen niet zo snel zouden gebruiken om over onszelf na te denken, daarom kan een horoscoop een eye-opener zijn, een coachend effect hebben. Maar je moet de betekenis er wel zelf in leggen. Zelf construeren.

Astrologen die op papier een horoscoop schrijven van iemand die ze niet voor zich zien komen eigenlijk altijd met flauwekulverhalen. Als de persoon tegenover ze zit heb je natuurlijk kans dat iemand intuïtief van alles aanvoelt over die persoon en zo een veel genuanceerder beeld schept; gegoten in de ronkende symbolische ‘taal van de sterren’, die niet nodig is, maar in gunstige gevallen een zekere poëzie toe kan voegen.

Vrije associatie – II

Freud stelt dat de eerste associatie die we hebben altijd een goede is: het is niet voor niets dat jíj op dít moment hierbij nu juist díe associatie hebt. Dat wil wat zeggen, dat heeft betekenis. En die gedachte vind ik meer dan honderd jaar na dato nog altijd briljant. De hele libido-theorie en de psychoanalytische methode kan nog zo gedateerd zijn en onvolledig, en de methodiek te star en onbewezen, het inzicht dat het unieke, individuele karakter van onze associaties (en droombeelden) iets zegt over onze persoonlijkheid blijft staan: het is niet meer dan het serieus nemen van onze hersenen.

Dromen kunnen heel goed veroorzaakt worden door een willekeurig vurende hersenstam, maar dat doet geen enkele afbreuk aan de betekenis van de symbolische elementen van de droom: die unieke dromer heeft díé droombeelden – beelden die uit haar of zijn onbewuste voortkomen en als zodanig afspiegelingen zijn van wat er op dat moment in die geest leeft.

Hoe je de tekens vervolgens moet interpreteren is een tweede vraag; daarin ben ik volstrekt niet freudiaans. Daarin ga ik liever uit van de hermeneutiek:  zie wat ik eerder schreef over het begrijpen van kunstwerken.

De kern is dat als we besluiten bepaalde soorten fenomenen als betekenisvol te gaan opvatten, dat we dan een nieuw gebied aan potentiële verhalen, kennis en inzichten aanboren.