Gedicht

Buiten,
achter het glas,
ligt een lichte nevelcirkel
op het gras.

Een straatlantaarn recht erboven:
een douche die daar wat donker witwast,
en verder is de wereld zwart.

Het gordijn geplooid tot mantel
om mijn schouders en mijn koude rug,
een rare kraag tot aan de rails,
mijn voorhoofd hard tegen het glas.

Condens van adem:
wit verlangen naar de dag,
als ik vergeet, dat in de nacht
alles raadselachtig was.

Framing: gelijk krijg je niet, dat maak je

Jan Kuitenbrouwer schreef in het NRC van 15 mei jl. een mooi artikel over ‘framing’: ‘met een uitgekiende woordkeus het debat naar je hand zetten.’  ‘Frames zijn mentale constructies die bepalen hoe we de wereld zien, [...]. Frames zijn onzichtbaar. Ze zijn onderdeel van ons cognitieve onderbewuste, structuren in ons brein die we niet bewust kunnen activeren, maar die we kennen door wat ze teweegbrengen.’

Door iemand neer te zetten als een leugenaar, raakt hij in onze perceptie vanzelf verbonden met dat begrip; zelfs in de ontkenning keert de term die we afwijzen terug (‘I am not a crook’ probeerde Nixon zich te verdedigen – maar als iemand zich tegen een dergelijk verwijt moet verdedigen, dan kleeft er toch iets van de crook aan hem; of, zoals in het geval van Wouter Bos, van een ‘draaier’, zoals hij keer op keer door CDA werd weggezet). Framing is sterker dan feiten en argumenten. Een van de voorbeelden die Kuitenbrouwer geeft is dat, hoe de Republikeinen ‘successiebelasting’ reframeden tot ‘death tax’:  een begrip met een heel andere lading. Een ander voorbeeld is de het reframen van ‘kilometerheffing’ tot ‘filebelasting’.

Wie de taal, de begrippen naar zich toe trekt, wint het debat. Wie de macht heeft over de taal, wie het meest creatief met de taal omgaat, heeft grote kans dat hij ook reële macht verwerft.

Op 31 maart jl. haalde ik in een andere kontekst Nietzsche aan (http://marcokunst.wordpress.com/2010/03/31/betekenis/) : “Das Herrenrecht, Namen zu geben, geht so weit, dass man sich erlauben sollte, den Ursprung der Sprache selbst als Machtäusserung der Herrschenden zu fassen: sie sagen ‘das ist das und das’, sie siegeln jegliches Ding und Geschehen mit einem Laute ab und nehmen es dadurch gleichsam in Besitz.” (Genealogie der Moral)

Waarom zijn onze dichters dan niet onze koningen en presidenten (of, nou ja, de president van de EU, Herman Van Rompuy schijnt haiku’s te schrijven, maar dat is niet de vaardigheid op grond waarvan hij tot president gekozen is)?

We moeten de poëtische, creatieve omgang met taal kennelijk duidelijk onderscheiden van de politieke omgang met taal. De een is meer gericht op schoonheid en inzicht, de ander meer op macht en invloed. De mechanismen zijn sterk verwant; in beide gevallen is sprake van creatief taalgebruik. Zowel de politicus of spin doctor als de dichter ijken een nieuwe metafoor – een woord waarin meerdere betekenisassociaties samenkomen, door de samenstelling die het nieuwe woord is, of door het kruispunt van woorden waarop de term zich bevindt.

Zo beschouwd wordt politiek bedrijven een vorm van poëzie?!

Verwondering en vervreemding

There is poetry as soon as we realize that we possess nothing. (John Cage)

Een prachtige, complexe, rijke uitspraak.

Allereerst begrijp ik hem zo dat poëzie (kunst) alleen kan ontstaan los van commerciële overwegingen – op het moment dat ik gericht ga schrijven voor een bepaalde doelgroep, met het bespelen van die groep in mijn achterhoofd, en met het doel om omzet te draaien, dan ben ik niet meer bezig met kunst, maar met pleasen en verleiden. Dan maak ik een product; ik sluit aan bij verwachtingen en wil behagen. Kunst ligt dichter bij het doorbreken van verwachtingen en in ieder geval niet bewust of gericht erop aansluiten.

Maar Cages uitspraak gaat veel dieper. Als ik werkelijk tot me door laat dringen wat het betekent om geen bezit te hebben, merk ik dat ik tot de kern kom van wat het is om mens te zijn – een bewustzijn, in een lichaam, omringd door de wereld. Een onbegrijpelijk bewustzijn. Een onbegrijpelijk lichaam. Een onbegrijpelijke wereld.

Het is niet alleen de kern, maar het is ook een ‘voor de afgrond staan’. In de afgrond kijken kan leiden tot vervreemding, of tot poëzie. Poëzie / kunst is de manier om met de afgrond, de verwondering om te gaan.